Translate

Ο Τροχός του Κουκουζέλη

Ο Τροχός του Κουκουζέλη
"Ο κοπιάσας εν τούτω μάλλον ωφεληθήσεται". Στον τροχό του Ιωάννη Παπαδόπουυλου Κουκουζέλη(14ος αι.) παρουσιάζεται ο τρόπος που κινούνται οι ήχοι αλλά και πως μπλέκονται-αλληλοπροσαρμόζονται μεταξύ τους στις ίδιες χορδές στο πεντάχορδο σύστημα των πέντε ομόκεντρων κύκλων. Έτσι από τους τέσσερις ήχους και τους τέσσερις πλαγίους, βάσει των συμφωνιών τετραχόρδου και πενταχόρδου, παράγονται πολλοί συνδυασμοί και χρόες

e-Μονόχορδο

e-Μονόχορδο
Πρόγραμμα για την παρουσίαση και αναπαραγωγή των διαστημάτων της Ελληνορωμαϊκής μουσικής.
Από το Blogger.
Σάββατο, 10 Ιουνίου 2017

Αιώνας αφανισμού του μαλακού διατόνου ο 21ος αι. -μη γένοιτο-, μέσα από το πρίσμα του Πλουτάρχου.

(394) (394-407) Οἱ δὲ νῦν τὸ μὲν κάλλιστον τῶν γενῶν, ὅπερ μάλιστα διὰ σεμνότητα παρὰ τοῖς ἀρχαίοις ἐσπουδάζετο, παντελῶς παρῃτήσαντο, ὥστε μηδὲ τὴν τυχοῦσαν ἀντίληψιν τῶν ἐναρμονίων διαστημάτων τοῖς πολλοῖς ὑπάρχειν. (395) Οὕτως δ´ ἀργῶς διάκεινται καὶ ῥᾳθύμως, ὥστε μηδ´ ἔμφασιν νομίζειν παρέχειν καθ´ ὅλου τῶν ὑπὸ τὴν αἴσθησιν πιπτόντων τὴν ἐναρμόνιον δίεσιν, ἐξορίζειν δ´ αὐτὴν ἐκ τῶν μελῳδημάτων· πεφλυαρηκέναι γὰρ τοὺς διδάξαντάς τι περὶ τούτου καὶ τῷ γένει τούτῳ κεχρημένους·
(396) ἀπόδειξιν δ´ ἰσχυροτάτην τοῦ τἀληθῆ λέγειν φέρειν οἴονται μάλιστα μὲν τὴν αὑτῶν ἀναισθησίαν, ὡς πᾶν, ὅ τι περ ἂν αὐτοὺς ἐκφύγῃ, τοῦτο καὶ δὴ πάντως ἀνύπαρκτον ὂν παντελῶς καὶ ἄχρηστον· (397) εἶτα καὶ τὸ μὴ δύνασθαι ληφθῆναι διὰ συμφωνίας τὸ μέγεθος, καθάπερ τό τε ἡμιτόνιον καὶ τὸν τόνον καὶ τὰ λοιπὰ δὲ τῶν τοιούτων διαστημάτων. (398) (398-399) Ἠγνοήκασι δ´ ὅτι καὶ τὸ τρίτον μέγεθος οὕτως ἂν καὶ τὸ πέμπτον ἐκβάλλοιτο καὶ τὸ ἕβδομον· (399) ὧν τὸ μὲν τριῶν, τὸ δὲ πέντε, τὸ δ´ ἑπτὰ διέσεών ἐστι· (400) καὶ καθόλου πάνθ´ ὅσα περιττὰ φαίνεται τῶν διαστημάτων, ἀποδοκιμάζοιτ´ ἂν ὡς ἄχρηστα, παρ´ ὅσον οὐδὲν αὐτῶν διὰ συμφωνίας λαβεῖν ἔστι· (401) ταῦτα δ´ ἂν εἴη ὅσα ὑπὸ τῆς ἐλαχίστης διέσεως μετρεῖται περισσάκις. (402) Οἷς ἀκολουθεῖν ἀνάγκη καὶ τὸ μηδεμίαν τῶν τετραχορδικῶν διαιρέσεων χρησίμην εἶναι, πλὴν μόνην ταύτην δι´ ἧς πᾶσιν ἀρτίοις χρῆσθαι διαστήμασι συμβέβηκεν· (403) αὕτη δ´ ἂν εἴη ἥ τε τοῦ συντόνου [καὶ] διατόνου καὶ ἡ τοῦ τονιαίου χρώματος.
(404) Τὸ δὲ τὰ τοιαῦτα λέγειν τε καὶ ὑπολαμβάνειν οὐ μόνον τοῖς φαινομένοις ἐναντιουμένων ἐστίν, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῖς μαχομένων. (405) Χρώμενοι γὰρ αὐτοὶ (ταῖς) τοιαύταις τετραχόρδων μάλιστα φαίνονται διαιρέσεσιν, ἐν αἷς τὰ πολλὰ τῶν διαστημάτων ἤτοι περιττά ἐστιν ἢ ἄλογα· (406) μαλάττουσι γὰρ αἰεὶ τάς τε λιχανοὺς καὶ τὰς παρανήτας. Ἤδη δὲ καὶ τῶν ἑστώτων τινὰς παρανιᾶσι φθόγγων ἀλόγῳ τινὶ διαστήματι, προσανιέντες αὐτοῖς τάς τε τρίτας καὶ τὰς παρανήτας, (407) καὶ τὴν τοιαύτην εὐδοκιμεῖν μάλιστά πως οἴονται τῶν συστημάτων χρῆσιν, ἐν ᾗ τὰ πολλὰ τῶν διαστημάτων ἐστὶν ἄλογα, οὐ μόνον τῶν κινεῖσθαι πεφυκότων φθόγγων, ἀλλὰ καί τινων ἀκινήτων ἀνιεμένων, ὥς ἐστι δῆλον τοῖς αἰσθάνεσθαι τῶν τοιούτων δυναμένοις. πηγή 

 Καθώς μελετούσα τον Πλούταρχο, το "περί μουσικής", στάθηκα στην άνω παράγραφο και διαπίστωσα πόσο επίκαιρος είναι.
Ο Πλούταρχος στο έργο του περί μουσικής εκφράζει την αγανάκτηση του για την ανικανότητα των τότε μουσικολογούντων να αντιληφθούν το θεμελιώδες διάστημα της εναρμονίου διέσεως (3 μόρια), τόσο καθεαυτό, όσο και ως περιττό πολλαπλάσιο (9, 15,21,27 κοκ). Αντιλαμβάνονται μόνο τα διαστήματα που βολεύουν όπως λέει τις συμφωνίες και αυτά είναι τα ζυγά πολλαπλάσια της δίεσης (6, 12, 18, 24 κοκ). Επιτίθεται με λόγο καυστικό και αρκετά εριστικό εναντίων όσων δεν μπορούσαν τότες να διακρίνουν την διαφορά διαστημάτων περιττών πολλαπλασίων της δίεσης όπως μείζονος τόνου (διάστημα τεσσάρων διέσεων) και υπερμείζονος τόνου (πέντε διέσεων). Δεν μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν το μαλάκωμα-χαμήλωμα της λιχανού και της παρανήτης χορδής καθώς και της τρίτης και παρυπάτης.
Χάρη σε αυτό το μαλάκωμα κυρίως της λιχανού χορδής όπως λέει ο Πλούταρχος ονομάστηκε το μαλακό διάτονο έτσι. 
Όπως τώρα έτσι και τότε πολλοί δεν διέκριναν και δεν κατανόησαν την σπουδαιότητα αυτής της λεπτομέρειας και παρουσίασαν λάθος εικόνα της μουσικής μας. Το τραγικό αυτό λάθος επαναλήφθηκε τον 19ο αιώνα από τον συντάκτη του Μεγάλου Θεωρητικού της Μουσικής, τον Χρύσανθο επίσκοπο Δυρραχίου. Λίγο η μουσική Επιτροπή του 1881 αντιλήφθηκε την διαφορά του υπερμείζονος τόνου σαν φυσικό διάστημα της κλίμακας του τετάρτου και πλαγίου του τετάρτου(βλ εισαγωγή στοιχειώδους διδασκαλίας) αλλά δεν ευδοκίμησε. Τον 20ο αιώνα την χαριστική βολή στην αρμονική επιστήμη έδωσε η παρανοϊκή θεωρία του Σίμωνος Καρά και των συνεχιστών του. Έτσι φθάσαμε στην δεινή θέση του σήμερα. Ζούμε την εποχή που μια μουσική χιλιετιών χάνεται σε διάστημα μικρότερο από έναν αιώνα. Κανένας σας δεν έχει αντιληφθεί την σημασία αυτού του μεγέθους, της διέσεως. Για αυτό το ζήτημα σε αυτό το φόρουμ έχουν ανοιχθεί πλείστα θέματα. Αναφέρω μερικά εδώ, μήπως γίνει κατανοητό το ζητούμενο και προαπαιτούμενο στοιχείο αν θέλει κάποιος να ψάλλει την ίδια μουσική που έψαλλαν οι παραδοσιακοί δάσκαλοι Κωνσταντινουπολίτες, Σμυρνιοί κ.α κυρίως του αιώνα που μας πέρασε οι οποίοι έσωσαν αυτήν την παράδοση ακουστικώς. Από την επιπολαιότητα και "αναισθησία" των σύγχρονον του Πλουτάρχου χάθηκε ο τρόπος που μελωδείται το καλύτερο των γενώς, όπως λέει, το εναρμόνιο γένος. Τώρα για τον ίδιο ακριβώς λόγο όπως ερμηνεύω εγώ την σύγχρονη παραγματικότητα κοντεύει να χαθεί το μαλακό διάτονο. Χάρη σε ταλαντούχους μουσικούς όπως ο Πλούταρχος, πολύ αργότερα ο Μανουήλ Βρυένιος, ο Ι. Πλουσιαδηνός κ.α σώθηκε κατά θαυμαστό τρόπο η μουσική.
Εύχομαι αυτά που ο χρόνος μας έκανε να λησμονήσουμε να τα ξαναθυμηθούμε γιατί είναι στοιχεία ζωντανά της παράδοσης μας και είναι κρίμα να χαθούν.
Με τις άνω σκέψεις θέλω να σας προβληματίσω γιατί θεωρώ ότι η μουσική μας είναι σε πολύ κρίσιμη καμπή προς τον αφανισμό.
Ευάγγελος Σολδάτος, ψάλτης-ερευνητής
Πηγή: σχετικό θέμα συζήτησης στο Ψαλτολόγιο
__________________
Σάββατο, 4 Φεβρουαρίου 2017

Ο Λέγετος ή λέγετον

Ο λέγετος ή το λέγετον είναι μέλος β ήχου το οποίο μπορεί να ακουστεί σε τρία ή και περισσότερα μεγέθη τρίτης, πρώτου ήχου δευτέρου ή τρίτου ήχου όπου ο λέγετος γίνεται βαρύς όπως περιγράφει ο Ι. Πλουσιαδηνός στην ακριβολογία του και την Σοφοτάτη παραλλαγή.



Κυριακή, 22 Ιανουαρίου 2017

Δημοσίευση θεωρητικού υπομνήματος

Ανακοίνωση: Θεωρητικό υπόμνημα της μουσικής το οποίο περιέχει όλα τα βασικά στοιχεία της αρμονικής, του τρόπου και της λογικής με τα οποία γίνεται η παραλλαγή των ήχων, βρίσκεται επισυναπτόμενο στα πλαίσια της υπό έκδοση εργασίας «Μαθηματάριον: Ἑρμηνευτικὴ καὶ Μουσικολογικὴ Σπουδὴ» της Ι.Μ. Παρακλήτου 

Η κατανόηση της αρχαίας αρμονικής, της παραλλαγής των ήχων και του ρόλου των συμφωνιών  μας οδηγεί στις σωστές θέσεις και σχέσεις των ήχων, στην ορθή διαστηματική περιγραφή της μουσικής.


Με την θέληση και βοήθεια του Θεού θα εκδοθεί κάποια στιγμή και ένα πλήρες θεωρητικό εγχειρίδιο με σαφείς οδηγίες και περιγραφή της παραδοσιακής ρωμαίικης μουσικής παράδοσης
Πέμπτη, 28 Απριλίου 2016

Κανών τού Ορθρου της Μεγάλης Παρασκευής-ΠΕΤΡΟΥ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ Ερμηνεία-Επεξηγήσεις:Ευάγγελος Σολδάτος

Ευχαριστώ τον πρωτοψάλτη Σπάρτης Παναγιώτη Τζανάκο γιατο ενδιαφέρον του και την εμπιστοσύνη σε όλα τα "παράξενα" για το αρμονικό ζήτημα που έχω ανακαλύψει. Η γνώμη του μετράει πολύ για μένα επειδή ο ίδιος είναι φορέας μεγάλης ψαλτικής παράδοσης. Συνεχίζω πάντα έχοντας αφετηρία την προφορική μας παράδοση η οποία έχει σώσει την αρχαία ελληνική - ρωμαίικη κληρονομιά ατόφια. 



Ο κανόνας του όρθρου της Μεγάλης Παρασκευής «Προς Σε ορθρίζω» στην αργή του εκδοχή έχει προβληματίσει πολλούς σύγχρονους ψάλτες και μουσικοφίλους για τον τρόπο με τον οποίο ψάλλεται, ποια αρμονία ακολουθεί ο ήχος ήτοι ποια διαστήματα θα ακολουθήσει ο ψάλλων. Ο σύγχρονος ψάλτης των ωδείων που έχει διδαχθεί την σύγχρονη θεωρία με «σκληρά» διαστήματα στον πλάγιο β εκ του Πα και «μαλακά» στον αυτόν ήχο εκ του Βου εδώ θα βρεθεί σε σύγχυση. Το δίλημμα θα προκύψει στην ωδή «Στήλην κακίας»,  η οποία είναι εξηγημένη από τον Χουρμούσιο εκ του Πα. Η ωδή αυτή ενώ ακολουθεί το ίδιο μέλος με την πρώτη, αν ακολουθήσουμε πιστά την θεωρία, θα πρέπει το πα-βου-γα να είναι μείζων τρίτη με βου-γα τουλάχιστον τριημιτόνιο. Ένα τέτοιο όμως άκουσμα είναι εκμελές,  κακόηχο και δύστροπο σε όποιον το επιχειρήσει. Στην παλαιά γραφή μαρτυρείται στην έναρξη κάθε τροπαρίου ο ήχος πλάγιος του δευτέρου. Δεν φαίνεται να διαφοροποιείται πουθενά το μέλος του ειρμού «Προς Σε ορθρίζω» από το μέλος του ειρμού «Στήλην κακίας». Το πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι στην νέα μέθοδο δεν γίνεται σαφές πως κινούνται οι πλάγιοι ήχοι και ποια είναι η διαφορά τους από τους κυρίους ήχους. Αν μελετήσουμε τις παλαιές θεωρίες οι κύριοι ήχοι είναι «καθαροί» και «ανεξάρτητοι», ακολουθούν δικό τους αρμονικό σύστημα και έχουν δική τους πρωτογενή κλίμακα. Οι πλάγιοι ήχοι δεν είναι ένας ήχος ανεξάρτητος αλλά μίξη δύο ήχων. Έτσι στην περίπτωση μας ο πλάγιος του δευτέρου, όπως μας δείχνουν τα παλαιά κανόνια και η παραλλαγή, είναι μείξη πρώτου ήχου και δευτέρου. Κατά αυτήν την λογική ο δεύτερος (βου) είναι και πρώτος (Πα). Για να είναι και οι δύο ήχοι ταυτοχρόνως μοιράζονται το ίδιο μέγεθος τρίτης βου-δι ή (πα-γα). Στον δι ( γα) ο ήχος είναι δεύτερος και τρίτος άρα η τρίτη δι-ζω (γα-κε) είναι μείζονα. Ισχύει δηλαδή το αντίθετο από αυτό που μαθαίνουμε στα «κλασικά» διαγράμματα του πλαγίου του δευτέρου στα ωδεία. Στην Παραλλαγή όταν κατεβαίνουμε ψάλλουμε νεχέανες στον βου, όταν ανεβαίνουμε όμως τότε ο αυτός γίνεται νεανές. Έτσι όταν τριφωνεί από τον βου στον κε (από τον Πα στον Δι) ο νενανώ θα κάνει διά τεσσάρων συμφωνία. Όταν όμως το μέλος επιστρέφει πλαγιάζοντας τότε ο νενανώ χαμηλώνει και η μεσότητα του δευτέρου ήχου στον δι (γα) ταυτίζεται με την του πρώτου ήτοι με τον βαρύ τον ήχο(οι παλαιές θεωρίες γράφουν ότι ταυτίζεται η μεσότητα του δευτέρου με του πρώτου κι ότι ό πρώτος ήχος εστί και δεύτερος). Ο Βαρύς δηλαδή είναι ο μέσος δεύτερος. Έχουμε λοιπόν εναλλαγή μέσου δευτέρου με πλάγιο του δευτέρου. Δυστυχώς οι τρεις διδάσκαλοι θέλοντας να απλοποιήσουν τις κλίμακες έδωσαν διάγραμμα και διαστήματα μόνο για την περίπτωση του μέσου δευτέρου την οποία όχι και τόσο εύστοχα την είπαν πλάγιο του δευτέρου. Λοιπόν ο πλάγιος του δευτέρου έχει τρίτη μικρή, συνολικό μέγεθος πα-γα ίδιο με το πα-γα του πρώτου. Όλα αυτά θα παρουσιαστούν αναλυτικά και με τις πηγές σε εκτενέστερη εργασία που θα κοινοποιηθεί σύντομα πρώτα ο Θεός, όπου θα γίνεται αναλυτική εξήγηση της δύναμης των πλαγίων ήχων και του ορθού τρόπου της παραλλαγής. Καλή Ανάσταση σε όλους
Ευάγγελος Σολδάτος , ψάλτης του Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεωτόκου- Αγίου Χαραλάμπους Αδάμαντα Μήλου.



Πηγή ΟΦΕΛΠ:
Κανών τού Ορθρου της Μεγάλης Παρασκευής-ΠΕΤΡΟΥ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ Ερμηνεία-Επεξηγήσεις:Ευάγγελος Σολδάτος: Με ιδιαίτερη ικανοποίηση αναρτούμε ερμηνευτική προσέγγιση τού Κανόνος τού Ορθρου τής Μεγάλης Παρασκευής στην μελοποίηση σε αργό ειρμολογ...
Τρίτη, 8 Απριλίου 2014

Οι Εισηγήσεις του Δ´ Συνεδρίου του ASBMH αφιερωμένο στον Μανουήλ Βρυέννιο

Αρμονικά Βρυεννίου
Ανέβηκαν οι βιντεοσκοπήσεις των εισηγήσεων του τετάρτου συνεδρίου του Αμερικάνικου Ιδρύματος Βυζαντινής Μουσικής και Υμνολογίας, στο site του ιδρύματος εδώ.
Μπορείτε να τις δείτε κάνοντας κλίκ στην παράπλευρη λίστα δεξιά πάνω στο όνομα του κάθε εισηγητή:
Παρασκευή, 21 Μαρτίου 2014

Κοινωνικό Τιμ.Σταυρού πλ. β Πέτρου Λαμπαδαρίου Ερμηνεία:Ευάγγελος Σολδάτος

Την Κυριακή λόγω της εορτής της Σταυροπροσκυνήσεως το τυπικό προβλέπει κοινωνικό "Εσημειώθη εφ' ημάς το φώς του προσώπου σου Κύριε".  Επειδή ο ήχος είναι πλάγιος δεύτερος, το κοινωνικό του Πέτρου του Πελοποννησίου σε αυτόν τον ήχο είναι από τα πιο κατάλληλα. Το έψαλλα πέρσι για το ιστολόγιο του Ο.Φ.Ε.Λ.Π.

Το κοινωνικό αυτό είναι δείγμα της εξαιρετικής μελισματικής δεινότητας του Πέτρου. Αναπτύσσεται το μέλος του πλαγίου του δευτέρου σταδιακά σε όλα τα τρίχορδα όπου μπορεί να θεμελιωθεί ο πλάγιος δεύτερος ήχος. Κινείται από τον μέσο στον υψηλό τόπο της φωνής, με εναλλαγές γραμμών νενανώ και άγια ανά διφωνίες και πλαγιάζοντας στον διατονικό πρώτο ήχο αλλά και στον πλάγιο του με άκουσμα περιστασιακά συντόνου διατόνου -κοινώς minore.
Τετάρτη, 19 Μαρτίου 2014

«Μουσικός Κόσμος», Μουσικοφιλολογικό-Επιστημονικό Περιοδικό, Αθήνα, 1929-1930

Αυτές της μέρες έπεσαν στα χέρια μου τα 6 τεύχη του περιοδικού «Μουσικός Κόσμος», το οποίο εκδόθηκε από τον Οκτώβριο του 1929 μέχρι τον Μάρτιο του 1930 από τον οικονόμο Θεόδωρο Θωΐδη.
Περιέχει ενδιαφέροντα άρθρα για τα διαστηματικά ζητήματα όπως την κατανομή του κανόνα κατά τον Ευκλείδη, το 15χορδο του Πυθαγόρα, σχόλια στις εργασίες των τριών διδασκάλων και της μουσικής επιτροπής του 1881. Επίσης έχει ανέκδοτα τότε εκκλησιαστικά μέλη και δημώδη άσματα από ιδιωτικές συλλογές κυρίως του εκδότη καθώς και άλλων όπως των Σίμωνα Καρά, Εμμανουήλ Φαρλέκα, Δημητρίου Περιστέρη, Τριαντάφυλλου Γεωργιάδη κ.α.
Από το περιοδικό «Μουσικός Κόσμος» αντλούμε σημαντικές πληροφορίες για την μουσική κίνηση και τους ψαλτικούς συλλόγους της Αθήνας εκείνη την εποχή. Οι αντιπαραθέσεις ποικίλων απόψεων μας φωτογραφίζουν το πνεύμα τις εποχής και την τότε κατάσταση σε πολλά ζητήματα τα οποία απασχολούν τον ψαλτικό αλλά και γενικά τον μουσικό κόσμο από τότε μέχρι τώρα.

Η Σοφοτάτη Παραλλαγή Ιωάννη Πλουσιαδηνού

Η Σοφοτάτη Παραλλαγή  Ιωάννη Πλουσιαδηνού
Η Σοφοτάτη Παραλλαγή του Ιωάννη Πλουσιαδηνού(15ος αι.) είναι ο χάρτης της μουσικής μας. Περιγράφεται πως το δια τεσσάρων σύστημα συγκαθορίζει με το δια πέντε τις ονομασίες και την ποιότητα των ήχων κατά την διπλοπαραλλαγή, πως οι συμφωνίες καθορίζουν τα διαστήματα

Κανόνιο Ε.Σολδάτου Παραλλαγής

Κανόνιο Ε.Σολδάτου Παραλλαγής
Στο κανόνιο αυτό φαίνεται ο τρόπος που έλκονται και αλλάζουν θέση οι κινούμενοι φθόγγοι και πως παραλλάσσονται σε άλλους ήχους με συνδυασμό του τροχού(πενταχόρδου) και του τετραχόρδου

Περιγραφή ιστολογίου:

Στον ιστοχώρο «Ελληνορωμαϊκή Μουσική» παρουσιάζεται η ερμηνεία του ερευνητή μουσικού και ψάλτη Ευαγγέλου Σολδάτου για την μουσική της Ρωμιοσύνης. Η θεματολογία αφορά κυρίως την ψαλτική τέχνη και σημαντικές παραμέτρους αυτής οι οποίες δεν περιγράφονται από τα θεωρητικά που ακολούθησαν την Μεταρρύθμιση των τριών Διδασκάλων. Τέτοιες παράμετροι είναι η Διπλοπαραλλαγή, ο ρόλος του δια τριών συστήματος, ο τρόπος παραγωγής των διαστημάτων και η αιτιολογία του μεγέθους τους, η παραδοσιακή ερμηνεία των αχρόνων και εγχρόνων υποστάσεων, η διαίρεση του χρόνου, ο τριαδικός-διπλός χρόνος.

Καλέστε μέσω Skype

My status

Βρείτε μας στο Facebook:

Αρχειοθήκη ιστολογίου

Psaltologion (Ψαλτολόγιον)